کوه سهند در آذربایجان شرقی

سهند نام قله و رشته‌ کوهی آتشفشانی در ۵۰ کیلومتری جنوب تبریز و ۴۰ کیلومتری شمال مراغه و شرق آذرشهر و غرب بستان ‌آباد در مرکز استان آذربایجان شرقی است. این رشته ‌کوه دارای ۱۷ قله با ارتفاع بیش از ۳۰۰۰ متر است که بلندترین آنها (قوچ ‌گلی داغی) ۳۷۰۷ متر بلندی دارد و مرتفع ‌ترین نقطه استان محسوب می ‌شود.

سهند که یکی از بلند ترین کوه های آذربایجان و مهم ترین کوه آتشفشانی خاموش ایران است در تمام سال پوشیده از برف است. دامنه‌های سهند در طول سال پوشیده از گل و ریحان و لاله واژگون است. به‌ دلیل انبوهی گیاهان، چمن ‌زارها، گلزارها و مراتع در آن به عروس کوه‌ های ایران مشهور شده ‌است چرا که سطح تمام مناطق این رشته ‌کوه پوشیده از سبزه ‌است. کوه‌های جام، سهند، سلطان، دمیرلی، آغ ‌داغ، موتال داغی، شیر داغی، حرم داغی، گیرو داغی، آتاشان، درویش، کمال از مهم‌ترین قلل رشته ‌کوه سهند محسوب می ‌شوند. چشمه‌ای در قله این کوه وجود دارد که تقدس خاصی برای آن قائلند. در این تنگه‌های کوهستانی رودخانه‌های پر آبی به سوی دو آبگیر عمده آذربایجان یعنی دریاچه ارومیه و دره قزل اوزن جریان دارند. جهت رشته کوه ‌های سهند اکثراً شرقی – غربی است ولی در مجموع کوه‌های سهند به صورت شعاعی در جهت مساوی کشیده شده‌اند.

آب و هوای ارتفاعات سهند :

ناحیه کوهستانی سهند دارای آب و هوای سردسیری است. مقدار بارندگی در این منطقه بین ۳۰۰ تا ۶۰۰ میلیمتر در سال می باشد از نظر تقسیم بندی آب و هوائی، منطقه سهند در ردیف مناطقی است که ارتفاع آنها بیش از ۲۰۰۰ متر است . وجود تابستان های ملایم و زمستان های سرد و طولانی از خصوصیات این مناطق می باشد .

رودخانه هایی که از ارتفاعات سهند سرچشمه می گیرند : روی هم رفته از کوهستان سهند ۱۹ رودخانه دائمی و ۴ رودخانه فصلی سرچشمه می گیرند قسمتی از آب این رودخانه ها از طریق دره قرانقو و رود قزل اوزن به دریای خزر وارد شده و بخشی از آب های این کوهستان بسوی دریاچه ارومیه جریان دارد. در حوضه آبگیر دریاچه ارومیه این رودخانه ها از سهند سرچشمه گرفته و جریان دارند. رودخانه های مهمی چون اوجان چای، سید آواچائی، لیوان چائی، زین جنابچائی، اسکو چائی، توفارقان چائی، قالاچائی، صوفی چائی مراغه، موردی چائی، لیلان چائی، قرانقوچای و..

اوضاع انسانی قلمرو سهند :

در دامنه ها و دره های باصفای سهند که مراتع عالی و چمنزارهای پربرکتی همه جای آن را پوشانده است به تعدادی از کوچ نشینان آذربایجان از دیرباز این امکان داده شده که روال و سنت عشایری، در منطقه ییلاقی سهند به امر دامپروری و کوچ نشینی بپردازند . اکثر طوایف و خانوار کوچ نشین سهند قشلاق را در روستاهای شهرستان های مهاباد، میاندوآب، مراغه و بناب بسر برده و تابستان ها به ییلاق سهند کوچ می کنند و در دره های باصفای بایندر، شاه یوردی ( ایل یوردی ) گوی دره، توپراقلوچای و دودانلو به امر دامپروری ایلاتی می پردازند. صنایع دستی عشایر سهند در ردیف جالب ترین نوع صنایع بوده و زیباترین جاجیم، گلیم، مسند و قالیچه را به بازار مصرف عرضه می دارند که با دستان هنر آفرینان دختران و زنان عشایری بافته می شود .

حال نگاهی خواهیم داشت به صعود قله سهند از یکی از مسیرهای موجود به مبدا صعود چیچکلو و یا قئرخ بولاق و بعد از آن راهپیمائی د ل انگیزآن تاروستای تاریخی کندوان را از نظر خواهیم گذراند. بدین ترتیب که مسیر شماره یک (جنوبی) را تا رسیدن به نوک قله جام ادامه می دهیم شب را در قله به صبح رسانده و بعد از تماشای طلوع آفتاب، برنامه راهپیمائی را آغاز می کنیم . راهپیمائی از روی قله به سمت شمال و دشت بایندر خواهد بود که محل مناسبی برای صرف صبحانه خواهد بود. مسیر از دشت بایندر به طرف شمال غرب و پس از گذر ار رودخانه موردی چای به طرف گردنه ای خواهد بود که در گویش محلی به جیم بولاقی مشهور می باشد. راه ماشین رو مخروبه که در تابستان مورد استفاده عشایر قرار گرفته و در جهت شرقی – غربی کشیده شده بهترین شاخص جهت یافتن محل مذکور خواهد بود. یک چشمه آب گوارا نرسیده به گردنه وجود دارد که در صورت نیاز مورد استفاه قرار خواهد گرفت.

فاصله بین قله تا جیم بولاقی بطور متوسط ۴ ساعت راهپیمائی خواهد داشت. بعد از رسیدن به روی گردنه مسیر راهپیمائی ما در جهت غرب خواهد بود پس از کم کردن چند متر ارتفاع راهی نسبتاً عریض را تا رسیدن به منطقه ای بنام گوزل بولاقی ادامه می دهیم فاصله جیم بولاقی نیم ساعت راهپیمائی خواهد داشت . از گوزل بولاقی راه مالروی که تا منطقه ای بنام ۱ یه هرری کشیده شده که به هیچ وجه نبایستی از آن جدا بشیویم. از گوزل بولاقی بعد از گذر از یک شعبه نسبتاً پر آب رودخانه صوفی چای و تراورس یک یال فرعی به روی گردنه یه هرری خواهیم رسید. دو خانوار چادر نشین در این محل زندگی می کنند و می توان اطلاعات ذی قیمتی را جهت ادامه مسیر از آنها به دست آورد. مسیر و راه مالرو را کماکان در همان جهت ادامه داده و پس از دقایقی به محل بنام آغچه بیگی می رسیم. فاصله زمانی گوزل بولاقی تا آغچه بیکی ۲ الی ۳ ساعته طی خواهد شد. آغچه بیگی زمین نسبتاً سطحی است که عشایر منطقه در این محل اسکان یافته اند یک چشمه گوارا و یک شیرپز در این مکان وجود دارد. این محل بهترین مکان برای برقراری کمپ خواهد بود. پس از سپری ساختن شب در کنار عشایر خونگرم و مهربان و مهمان نواز و وداع با این عزیزان صبح روز بعد راهپیمائی به طرف شمال و در خلاف جهت صوفی چای و ادامه راه مالرو به طرف منطقه ای بنام ننه گوری آغزی خواهد بود ( ابه حاج سلیمان ) فاصله آغچه بیگی تا این محل بطور متوسط ۱ ساعته طی خواهد شد.

در این محل رودخانه به دو شاخه تقسیم می شود که مسیر رودخانه سمت چپ ( غربی ) مسیر مورد نظر ما خواهد بود. راه را در خلاف جهت رودخانه ادامه می دهیم و بعد از حدود ۵/۰ ساعت به منطقه ای بنام گویدرق می رسیم. از گویدرق مسیر ما در همان جهت ( غرب ) و ادامه راه مالرو به طرف گردنه ای خواهد بود که حدود ۳۰۰۰ متر ارتفاع دارد بعد از رسیدن به روی گردنه قله ۳۳۰۰ متری سلطان را در سمت شمال مشاهده خواهیم نمود. راهی مالرو از گردنه در جهت شمال غرب تا منطقه ای بنام ارشد چمنی ادامه می یابد. حدود ۱۵۰ متر از روی گردنه ارتفاع کم می کنیم و سپس به محل مزبور می رسیم. فاصله زمانی گویدرق تا ارشد چمنی حدود ۵/۱ ساعت راهپیمائی خواهد داشت. ارشد چمنی یکی دیگر از دشت های پر از گل و سنبل منطقه سهند آباد می باشد. که رودخانه اسکو چای از آنجا سرچشمه می گیرد. از ارشد چمنی مسیر را در جهت امتداد رودخانه اسکو چای ادامه می دهیم و هر چقدر به روستای کندوان نزدیکتر می شویم راه رفته رفته عریض تر می شود تا اینکه بعد از حدود ۴ الی ۵ ساعت راهپیمائی به روستای تاریخی کندوان می رسیم.

 

در بندهش ، زامیادیشت و زاد سپرم از کوهی به نام «اسنوند» نام برده می‌شود که در آذربایجان واقع شده‌است. در زادسپرم مکان آذرگشسب در این کوه قرار دارد؛ البته شواهد زیادی در رابطه با یکسان‌بودن سهند و اسنوند وجود ندارد.

مطالب مرتبط